• font_admin
• February 7, 2026
• Sant Gajanan MaharajShegaon Pragat Dinगजानन महाराजगजानन महाराज जयंतीगण गण गणात बोतेप्रकट दिन 2026बुलढाणामराठी सणमाघ वद्य सप्तमीवारकरी संप्रदायविदर्भ उत्सवशेगावश्री गजानन विजयसंत गजानन महाराज प्रकट दिनसंत परंपराहिंदू सण

संत गजानन महाराज प्रकट दिन

संत गजानन महाराज प्रकट दिन (२०२६)
उत्सवाचे नाव	संत गजानन महाराज प्रकट दिन
तिथी	माघ वद्य सप्तमी
२०२६ तारीख	८ फेब्रुवारी २०२६, रविवार
प्रथम प्रकट दिन	२३ फेब्रुवारी १८७८
प्रमुख स्थान	शेगाव (बुलढाणा जिल्हा), विदर्भ
पालखी सोहळा	भव्य कीर्तन, महाप्रसाद आणि जयघोष

संत गजानन महाराज प्रकट दिन हा महाराष्ट्राच्या आध्यात्मिक इतिहासातील एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि पवित्र दिवस आहे. विदर्भातील शेगाव येथे दरवर्षी माघ महिन्यातील कृष्ण पक्षातील सप्तमीला (माघ वद्य सप्तमी) हा उत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. महाराजांचे प्रथम दर्शन २३ फेब्रुवारी १८७८ रोजी शेगावात झाले होते, त्याच दिवसाच्या स्मृतीप्रित्यर्थ हा दिवस ‘प्रकट दिन’ म्हणून ओळखला जातो. २०२६ मध्ये हा १४८ वा प्रकट दिन ८ फेब्रुवारी, रविवारी साजरा होणार आहे, ज्यानिमित्ताने शेगावात लाखो भाविक दर्शनासाठी जमा होतात.

संत गजानन महाराज हे महाराष्ट्रातील महान संत म्हणून ओळखले जातात. ‘गण गण गणात बोते’ या त्यांच्या महामंत्राने महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात भक्तीची ज्योत प्रज्वलित केली. त्यांच्या प्रकट दिनाच्या निमित्ताने त्यांच्या जीवनकार्याचा आणि चमत्कारांचा आढावा घेणे, हे प्रत्येक भक्तासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.

संत गजानन महाराज प्रकट दिन: महत्त्व आणि इतिहास

संत गजानन महाराजांच्या जीवनाबद्दल फारशी माहिती उपलब्ध नाही, कारण ते अचानक शेगावात प्रकट झाले. ते ‘ब्रह्मचारी’ होते की ‘ब्रह्मज्ञानी’ याबद्दल अनेक मतभेद आहेत, पण त्यांच्या चमत्कारांमुळे त्यांना ‘साक्षात परब्रह्म’ मानले जाते. प्रकट दिन म्हणजे महाराजांचा जन्मदिवस नाही, तर त्यांचा भक्तांना झालेला ‘प्रथम दर्शन’ दिवस आहे. १८७८ साली वयाच्या विसाव्या वर्षी ते शेगावात बांकटलाल अग्रवाल यांच्या घरी उष्ट्या पत्रावळीतील शिते खाताना सर्वप्रथम दिसले. महाराजांच्या अलौकिक अस्तित्वाची ही पहिली नोंद होती, म्हणूनच हा दिवस विशेष महत्त्वाचा आहे.

प्रकट दिन आणि जन्मदिवस यातील फरक

इतर संतांप्रमाणे महाराजांच्या जन्माची निश्चित माहिती उपलब्ध नाही. त्यामुळे त्यांचा जन्मदिवस साजरा न करता, ते ज्या दिवशी सामान्य जगात प्रकट झाले, तो दिवस भक्तीभावाने साजरा केला जातो. हा दिवस महाराजांच्या दिव्य शक्ती आणि परमेश्वरी अस्तित्वाची ओळख करून देणारा आहे. प्रकट दिनामुळेच शेगाव संस्थानची माहिती जनमानसात पोहोचली आणि भक्तांची मांदियाळी सुरू झाली.

प्रकट दिनाची तिथी आणि २०२६ मधील तारीख

संत गजानन महाराज प्रकट दिन हा इंग्रजी कॅलेंडरनुसार निश्चित नसतो, तर तो हिंदू पंचांगानुसार माघ वद्य सप्तमी या तिथीला साजरा होतो. माघ वद्य सप्तमी ही तिथी दरवर्षी वेगवेगळ्या तारखेला येते, पण तिचे आध्यात्मिक महत्त्व कायम असते. २०२६ साली ही पवित्र तिथी रविवार, ८ फेब्रुवारी रोजी येत आहे. प्रकट दिनाच्या पूर्वसंध्येलाच शेगाव येथे उत्सवाला सुरुवात होते आणि हा उत्सव काही दिवस चालतो.

शेगाव येथील उत्सव आणि सोहळ्याचे स्वरूप

या दिवशी शेगावातील वातावरण पूर्णपणे भक्तीमय झालेले असते. ‘गण गण गणात बोते’ या जयघोषाने मंदिर परिसर दुमदुमून जातो. प्रकट दिनानिमित्त विविध धार्मिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते:

• भव्य पालखी सोहळा: टाळ-मृदंगाच्या गजरात महाराजांची पालखी संपूर्ण शेगावातून मिरवली जाते. या सोहळ्यात महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यातून आलेले वारकरी सहभागी होतात.
• महाप्रसाद आणि अन्नदान: शेगाव संस्थानतर्फे या दिवशी हजारो भाविकांसाठी महाप्रसादाचे आयोजन केले जाते. अन्नदान हे महाराजांच्या शिकवणीचा मुख्य भाग आहे.
• कीर्तन आणि प्रवचन: अनेक थोर कीर्तनकार आणि प्रवचनकार महाराजांच्या जीवनकार्यावर आधारित कीर्तने आणि प्रवचने सादर करतात.

श्री गजानन विजय ग्रंथ पारायणाचे महत्त्व

दासगणु महाराज (कवी गणेश) यांनी लिहिलेला ‘श्री गजानन विजय’ हा ग्रंथ महाराजांचे चरित्र सांगणारा मुख्य आधारस्तंभ आहे. प्रकट दिनाच्या निमित्ताने या ग्रंथाचे पारायण करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. या ग्रंथातील एकूण २१ अध्यायांमध्ये महाराजांचे जीवनचरित्र, त्यांनी केलेले चमत्कार आणि त्यांचे आध्यात्मिक तत्त्वज्ञान समाविष्ट आहे. अनेक भाविक प्रकट दिनापूर्वी किंवा त्याच दिवशी पूर्ण ग्रंथाचे पारायण पूर्ण करतात, ज्यामुळे त्यांना आध्यात्मिक शांती आणि महाराजांचा आशीर्वाद प्राप्त होतो.

या ग्रंथाचे पारायण करताना भक्ताला नम्रता आणि सेवाभावाची शिकवण मिळते. महाराजांचे जीवन हे समाजसेवा आणि परोपकाराचे मूर्तिमंत उदाहरण आहे. त्यांचे चरित्र केवळ वाचनीय नाही, तर आचरणात आणण्यासारखे आहे. भारतीय संत परंपरेत गजानन महाराजांचे स्थान अतुलनीय आहे.

महाराजांचा ‘गण गण गणात बोते’ हा महामंत्र

‘गण गण गणात बोते’ हा संत गजानन महाराजांचा महामंत्र त्यांच्या तत्त्वज्ञानाचे सार आहे. याचा अर्थ ‘सर्वत्र ब्रह्म आहे’ किंवा ‘जे गणले जाते, ते ब्रह्मच आहे’ असा घेतला जातो. हा मंत्र उच्चारल्याने मनःशांती मिळते, अशी भक्तांची श्रद्धा आहे. प्रकट दिनाच्या दिवशी भक्तांनी या मंत्राचा अधिकाधिक जप करावा, असे सांगितले जाते. या मंत्रामुळे संत गजानन महाराजांचे चमत्कार आजही भक्तांना अनुभवता येतात.

निष्कर्ष

संत गजानन महाराज प्रकट दिन हा केवळ एक धार्मिक उत्सव नाही, तर विदर्भाच्या संत परंपरेचा मानबिंदू आहे. ८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी साजरा होणारा हा प्रकट दिन भक्तांना महाराजांच्या शिकवणीची आठवण करून देतो. महाराजांनी दिलेला सेवाभाव, अध्यात्म आणि ‘गण गण गणात बोते’ हा महामंत्र घेऊन जीवन जगणे, हीच महाराजांना खरी आदरांजली ठरेल. या पवित्र दिवशी सर्व भक्तांना महाराजांचा आशीर्वाद मिळो, हीच कामना!