• font_admin
• February 7, 2026
• ८ फेब्रुवारीBollywood MusicGhazal KingJagjit SinghJagjit Singh GhazalsKing of GhazalsShayariग़ज़ल सम्राटगझलगायकगुलजारजगजीत सिंह जयंतीजयंतीभारतीय गायकभारतीय संगीतमराठी ट्रेंडसंगीत श्रद्धांजलीसंगीतकार

जगजीत सिंह जयंती

गझल सम्राट: जगजीत सिंह
पूर्ण नाव	जगमोहन सिंह धिमान
जन्म	८ फेब्रुवारी १९४१
जन्मस्थान	श्री गंगानगर, राजस्थान, भारत
मृत्यू	१० ऑक्टोबर २०११
पुरस्कार	पद्मभूषण (२००३)
कार्यक्षेत्र	गायक, संगीतकार (गझल)

संगीत जगतातील एक दैदीप्यमान तारा, ज्यांच्या आवाजाने कोट्यवधी श्रोत्यांच्या मनाला स्पर्श केला, अशा गझल सम्राट जगजीत सिंह यांना आदराने स्मरण करण्याचा दिवस म्हणजे जगजीत सिंह जयंती. ८ फेब्रुवारी रोजी त्यांचा जन्मदिवस त्यांचे चाहते आणि संगीतप्रेमी मोठ्या भक्तीभावाने साजरा करतात. जगजीत सिंह यांनी केवळ गझलला लोकप्रियता मिळवून दिली नाही, तर त्याला सामान्यांच्या घराघरापर्यंत पोहोचवले. त्यांच्या गाण्यांमधून जीवनातील सुख-दुःख, प्रेम आणि विरह अत्यंत सहजतेने व्यक्त झाले.

गझलचा अर्थ बदलणारे संगीतकार

जगजीत सिंह यांच्या संगीताची सर्वात मोठी देणगी म्हणजे त्यांनी पारंपारिक आणि अत्यंत शास्त्रीय असलेल्या गझल गायनाला आधुनिक व सुलभ बनवले. ७० आणि ८० च्या दशकात, जेव्हा बॉलिवूड संगीताचा प्रभाव वाढत होता, तेव्हा त्यांनी ‘द अनफॉरगेटेबल्स’ (Chitra Singh सोबत) या अल्बमद्वारे गझलला एक नवी ओळख दिली. त्यांनी गझलमध्ये पाश्चात्य वाद्यांचा (Western Instruments) प्रयोग केला, ज्यामुळे तरुण पिढीही गझलकडे आकर्षित झाली. अनेक दशके त्यांनी भारतीय संगीतावर आपला अमिट ठसा उमटवला आणि म्हणूनच त्यांना ‘गझल किंग’ म्हणून ओळखले जाते. त्यांच्या सुमधुर आवाजातील प्रत्येक गझल श्रोत्याला एक वेगळा अनुभव देते.

जगजीत सिंह यांचा जीवनपट

जगमोहन सिंह धिमान, ज्यांना आपण जगजीत सिंह म्हणून ओळखतो, यांचा जन्म ८ फेब्रुवारी १९४१ रोजी राजस्थानमधील श्री गंगानगर येथे झाला. त्यांचे वडील सरकारी कर्मचारी होते. लहानपणापासूनच त्यांना संगीताची आवड होती. त्यांनी पंडित छगनलाल शर्मा आणि उस्ताद जमाल खान यांच्याकडून शास्त्रीय संगीताचे शिक्षण घेतले. बी.ए. पूर्ण केल्यानंतर, त्यांनी आकाशवाणी जालंधरसाठी गायन सुरू केले. १९६५ मध्ये त्यांनी मुंबई (तेव्हाचे बॉम्बे) गाठले, जिथे त्यांना प्रचंड संघर्ष करावा लागला. सुरुवातीला त्यांनी विवाह समारंभात गाणी गायली आणि जिंगल्स तयार केले.

मुंबईतच त्यांची भेट प्रसिद्ध गायिका चित्रा सिंह यांच्याशी झाली आणि १९६९ मध्ये त्यांनी विवाह केला. या जोडप्याने एकत्र अनेक अविस्मरणीय गझला गायल्या आणि गझलला भारतात एक पॉप्युलर स्वरूप दिले. चित्रा सिंह आणि जगजीत सिंह हे ‘गझलची जोडी’ म्हणून ओळखले जात असत. ‘प्रेमगीत’, ‘अर्थ’, ‘साथ साथ’ यांसारख्या चित्रपटांमधील त्यांच्या गझलांनी बॉलिवूडमध्येही गझलचा प्रवाह लोकप्रिय केला.

अविस्मरणीय गझला आणि संगीतातील योगदान

जगजीत सिंह यांच्या आवाजात एक वेगळीच खोली होती, जी थेट श्रोत्याच्या हृदयाला भिडायची. त्यांचे ‘होठों से छू लो तुम’, ‘झुकी झुकी सी नजर’, ‘तुमको देखा तो ये ख्याल आया’, आणि ‘कोई फरियाद’ यांसारखे अनेक ट्रॅक आजही अत्यंत लोकप्रिय आहेत. त्यांनी केवळ प्रेम आणि विरहाच्या गझलाच नाही, तर सामाजिक आणि अध्यात्मिक विषयांवरही गायन केले. उदा. ‘मीराबाई’ आणि शीख भक्ती गीतांचे त्यांचे अल्बम खूप प्रसिद्ध आहेत. जगजीत सिंह यांच्या कारकिर्दीची सविस्तर माहिती विकिपीडियावर उपलब्ध आहे, जिथे त्यांच्या अल्बमची आणि कामाची संपूर्ण यादी पाहता येते.

गुलजार यांच्यासोबतची भागीदारी आणि मिर्झा गालिब

प्रसिद्ध गीतकार गुलजार यांच्यासोबत जगजीत सिंह यांचे नाते खूप खास होते. या दोघांनी मिळून ‘मिर्जा गालिब’ (टीव्ही मालिका) साठी तयार केलेले संगीत हे भारतीय संगीताच्या इतिहासातील मैलाचा दगड ठरले. त्यांनी गालिब यांच्या कठीण उर्दू शायरीला सामान्य श्रोत्यांसाठी सुलभ आणि सुमधुर बनवले. या भागीदारीमुळे अनेक उत्तम गझला जन्माला आल्या. त्यांच्या कामाची दखल आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही घेतली जाते. ब्रिटानिका एन्सायक्लोपीडियानुसार, ते आधुनिक गझलचे जनक मानले जातात आणि त्यांची सांगीतिक शैली ही ‘नव्या गझल युगाची’ सुरुवात होती.

पुरस्कार आणि सन्मान

भारतीय संगीतातील अतुलनीय योगदानासाठी जगजीत सिंह यांना अनेक महत्त्वाच्या पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले. २००३ साली त्यांना भारताचा तिसरा सर्वोच्च नागरी सन्मान पद्मभूषण पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. याव्यतिरिक्त, त्यांना अनेक फिल्मफेअर पुरस्कार आणि संगीत क्षेत्रातील जीवनगौरव पुरस्कार मिळाले. त्यांचे समर्पण आणि कठोर परिश्रम हे आजच्या तरुण कलाकारांसाठी प्रेरणास्रोत आहेत. त्यांनी केवळ गझलच नाही, तर भजन आणि चित्रपटांमधील गाण्यांनाही त्यांच्या जादुई आवाजाने समृद्ध केले.

जयंतीनिमित्त साजरा होणारे कार्यक्रम आणि वारसा

जगजीत सिंह जयंतीच्या दिवशी (८ फेब्रुवारी) त्यांचे चाहते आणि संगीत संस्था विशेष कार्यक्रम आयोजित करतात. या दिवशी अनेक ठिकाणी गझल गायन स्पर्धा आणि संगीत मैफिली होतात. अनेक रेडिओ स्टेशन्स आणि दूरचित्रवाणी वाहिन्यांवर त्यांच्या अविस्मरणीय गझलांचे प्रसारण केले जाते. सोशल मीडियावर त्यांचे चाहते त्यांच्या आठवणींना उजाळा देतात आणि त्यांना ‘गझल किंग’ म्हणून आदराने श्रद्धांजली वाहिली जाते. त्यांच्या आवाजातील शांतता आणि माधुर्य आजही श्रोत्यांना मोहून टाकते. त्यांचे संगीत हे केवळ मनोरंजन नव्हते, तर ते जीवनातील तत्त्वज्ञान होते. त्यांच्या गझलांमध्ये आढळणारा साधेपणा आणि प्रामाणिकपणा त्यांना इतर कलाकारांपासून वेगळे करतो.

आजही, जेव्हा जेव्हा कोणाला शांतता आणि आत्मिक समाधानाची गरज असते, तेव्हा जगजीत सिंह यांचे संगीत ऐकले जाते. त्यांच्या जाण्याने संगीत क्षेत्रात मोठी पोकळी निर्माण झाली असली तरी, त्यांचा वारसा त्यांच्या अजरामर गझलांमधून कायम जिवंत राहील. गझल सम्राट जगजीत सिंह यांना त्यांच्या जयंतीनिमित्त आमचा विनम्र अभिवादन!